ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ
τ. 1028 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2005

Η Β’ Σύνοδος του Βατικανού ανοίγει την Εκκλησία στο μέλλον

 

Β΄ Βατικανή Σύνοδος


Εφέτος κλείνουν σαράντα χρόνια από τη λήξη της Β΄ Βατικανής Συνόδου, ένα από τα μεγάλα γεγονότα του 20ου αιώνα! Η Σύνοδος αυτή σημάδεψε τους καθολικούς - και όχι μόνο - της υδρογείου ολόκληρης. Αναπτέρωσε τις ελπίδες, προκάλεσε νέα οράματα, έφερε κοντά τους χριστιανούς, εγκαινίασε συνεργασίες ανάμεσα στους ανθρώπους σε ποικίλα πεδία, θρησκευτικά, εκκλησιαστικά, πολιτισμικά, κοινωνικά, πολιτικά.

Ένα σοβαρό ερώτημα τίθεται στη μικρή μας εκκλησιαστική κοινότητα: Πώς αντιληφθήκαμε τη μεγάλη αυτή Σύνοδο; Έφτασαν τα μεγάλα μηνύματά της μέχρι σε μας; Πόσο σημάδεψε η διδασκαλία της και η μετασυνοδική πράξη της την εκκλησιαστική μας ζωή; Τη λατρευτική, την πνευματική, τη θεολογική και την ποιμαντική. Ξεκίνησε ο διάλογος; Με ποιους και μέχρι πού. Στο τραπέζι μας, στο σπίτι μας, στην εκκλησιά μας βρήκε θέση ο φτωχός, ο μετανάστης, ο περιθωριακός; Συμφιλιωθήκαμε κι’ εμείς με τον κόσμο, την επιστήμη…; Πήραμε θέση και δραστηριοποιηθήκαμε για την ειρήνη, τη δικαιοσύνη, την ελευθερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την κοινωνική, οικονομική… ανάπτυξη; Μπολιάστηκε η πίστη μας από την πίστη της Εκκλησίας, όπως αυτή εκφράστηκε στα πλαίσια του σημαντικού γεγονότος, από την πιο επίσημη θεσμική φωνή της;…

π. Γ.Μ.


Από τα χαρακτηριστικά της Συνόδου

Ενώ οι προηγούμενοι Σύνοδοι πραγματοποιήθηκαν σε στιγμές κρίσης και ήταν για να κλείσουν κάποια περίοδο, κάποιο κεφάλαιο της ιστορίας της Εκκλησίας, η Β΄ Σύνοδος του Βατικανού άνοιξε ένα καινούργιο κεφάλαιο, άρχισε νέες συζητήσεις, δραστηριοποίησε μια νέα ιστορία, ξεκίνησε κάτι το νέο.

Αυτό το νέο στυλ εκφράζεται όχι μόνο στα συνοδικά κείμενα, αλλά και στα πρόσωπα που συμμετείχαν και στη δράση των τελευταίων Παπών. Κάτω από την επίδραση της Συνόδου εγκαινιάζεται ένας νέος τρόπος ζωής της Εκκλησίας: είναι ο διάλογος με τον κόσμο και τα ποιμαντικά ταξίδια. Αυτά τα νέα σημεία των καιρών φανερώνονται, επίσης, στα πρόσωπα που πήραν μέρος στη Σύνοδο: όχι μόνο επίσκοποι, αλλά και μη καθολικοί παρατηρητές, αντιπρόσωποι των εφημερίων, των λαϊκών, των γυναικών…

Αυτά τα γεγονότα μας βοηθούν ήδη να καταλάβουμε το βασικό χαρακτηριστικό αυτής της Συνόδου. Ήταν μια ποιμαντική Σύνοδος. Αυτός ο ποιμαντικός χαρακτήρας δεν περιορίζεται μόνο σε μερικές, αλλά σε όλες τις διαστάσεις της Εκκλησίας. Η Σύνοδος δε «δογματίζει», αλλά παρουσιάζει το περιεχόμενο της πίστης σαν απελευθερωτική δύναμη για το σύγχρονο άνθρωπο. Πρόκειται για ένα άνοιγμα με μοναδική παγκοσμιότητα: καμιά καταδίκη. Η Εκκλησία είναι στην υπηρεσία του ανθρώπου. Κι αυτό το ποιμαντικό άνοιγμα προσδιορίζει και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της Συνόδου.

Α) Θετική συνάντηση με την αλήθεια και τον τρόπο με τον οποίο η Σύνοδος την παρουσιάζει. Συνήθως στις προηγούμενες Συνόδους κυριαρχούσε μια αρνητική παιδαγωγική. Η αφετηρία ήταν η καταδίκη του θεολογικού λάθους και μόνο μετά ακολουθούσε η διακήρυξη της αλήθειας. Αυτή η μέθοδος μπορούσε να είναι χρήσιμη σε μερικές κρίσιμες περιστάσεις της εκκλησιαστικής ιστορίας, είχε όμως και μια αρνητική συνέπεια: η αλήθεια φαινόταν μόνο από την πλευρά της άρνησης, δηλαδή παρουσιαζόταν μόνο τόσο όσο χρειαζόταν για να καταδικαστεί το λάθος.

Η Β΄ Σύνοδος του Βατικανού ακολουθεί αντίθετη διαδρομή. Ξεκινάει από την αλήθεια σε όλο το βάθος και το πλάτος της. Μ’ αυτό τον τρόπο αφαιρεί από το λάθος την απατηλή ελκυστικότητά του. Η τελική διάθεση της Συνόδου δεν είναι η καταδίκη της πλάνης και ακόμη λιγότερο του πλανωμένου. Αυτό που επιδιώκει είναι η αύξηση της Αλήθειας στη συνείδηση της Εκκλησίας, για να μπορέσει να πράξει την αλήθεια. Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, γιατί αυτή η Σύνοδος επιμένει τόσο για την ωριμότητα των λαϊκών, την κλήση στην αγιοσύνη και την ιεραποστολική δράση όλων των χριστιανών, πράγματα που πηγάζουν από το βάπτισμα.

Ο τελικός σκοπός της Συνόδου δεν είναι να παρουσιάσει αντικειμενικά, με σχολαστικό τρόπο, μια αλήθεια, αλλά να την αξιοποιήσει. Δηλαδή να δείξει όλο τον πλούτο και την αξία της αλήθειας αλλά με την Αλήθεια, που είναι ο Λόγος του Θεού. Να μπορέσει αυτός ο Λόγος να ενσαρκωθεί στη ζωή των ανθρώπων.

Αν διαβάσει κανείς προσεκτικά τα συνοδικά κείμενα, θ’ αντιληφθεί πως επαναλαμβάνονται συχνά οι ίδιες αλήθειες, πως η γλώσσα είναι ζεστή, απλή, ότι συχνά προσπαθούν να προτρέψουν, να παρακινήσουν τους πιστούς στη δράση.

Β) Οικουμενικός χαρακτήρας. Η Σύνοδος είναι βαθιά οικουμενική με την πλατειά έννοια της λέξης: οικουμενικότητα σ’ όλους τους τομείς, σ’ όλες τις κατευθύνσεις. Θέλει ν’ αξιοποιήσει την αλήθεια, οπουδήποτε κι αν βρίσκεται. Εάν η αγάπη για την αλήθεια είναι ειλικρινής, δεν επιτρέπει τις μισαλλοδοξίες, την υπερήφανη αυτάρκεια. Πρέπει να ξεπεραστεί η μονοπολική αντίληψη της αλήθειας ότι δηλαδή από την πλευρά μας υπάρχει όλη η αλήθεια και όλο το καλό, ενώ όλη την πλάνη και όλο το κακό τα βρίσκουμε από το μέρος των αντιπάλων.

Το συνοδικό Διάταγμα Περί θρησκευτικής ελευθερίας (αρ. 12) αναγνωρίζει δημόσια ότι, η Εκκλησία, κατά διαστήματα, έπεσε θύμα μιας νοοτροπίας που δεν ήταν καθόλου σύμφωνη με το Ευαγγέλιο. Και ταυτόχρονα αναγνώρισε την αλήθεια και το τεράστιο καλό που υπάρχει στις μη καθολικές χριστιανικές ομολογίες και στις άλλες θρησκείες.

Η αγάπη αποτελεί την ατμόσφαιρα μέσα στην οποία ζει και αναπνέει η αλήθεια. Ακόμη και μέσα στο λάθος, η αγάπη μπορεί να βρει μια σταγόνα αλήθειας: “Nulla adest falsitas in qua non lateat aliquid veri” («Δεν υπάρχει λάθος που να μην περιέχει κάτι αληθινό», Ιερός Αυγουστίνος). Η Σύνοδος βρίσκει θετικά στοιχεία ακόμη και στους αθέους (Η Εκκλησία στο σύγχρονο κόσμο, αρ. 19-21), ψάχνει να βρει θετικά στοιχεία σ’ όλες τις κατευθύνσεις για το καλό της ανθρωπότητας. «Ας πορευθούμε μαζί», αυτός είναι ο βασικός νόμος της Συνόδου.

Γ) Διαλογικός χαρακτήρας. Αυτό το σημείο αποτελεί ανάπτυξη και φυσική συνέπεια του προηγούμενου. Το άνοιγμα προς όλη την αλήθεια απαιτεί να είναι κανείς πάντα έτοιμος ν’ ακούσει ειλικρινά τους άλλους. Όλοι έχουν κάτι να μας πουν.

Η Σύνοδος άκουσε τους μη καθολικούς παρατηρητές, άκουσε τη φωνή του σύγχρονου κόσμου. Αρκεί να διαβάσει κανείς το προοίμιο της ποιμαντικής Διάταξης Η Εκκλησία μέσα στο σύγχρονο κόσμο, για ν’ ακροαστεί «τη χαρά και την ελπίδα, τη θλίψη και το άγχος των σημερινών ανθρώπων και προπάντων των φτωχών και των καταπιεσμένων».


π. Γιάννης Σπιτέρης
Σύχρονα Βήματα, 59/1986

 

   
     


©2005 Catholic Church of Greece